Niềng răng có giảm cân không? Cách tránh bị sụt cân

Được giải đáp bởi ThS.BS Nguyễn Tuấn Dương, Nha khoa Smile One.

Niềng răng không trực tiếp làm giảm cân vì khí cụ chỉnh nha chỉ tạo lực dịch chuyển răng, không làm tăng tiêu hao năng lượng hay đốt mỡ. Tuy nhiên, một số người có thể sút cân nhẹ trong thời gian đầu do răng ê, khó nhai hoặc ăn ít hơn. Khi đã thích nghi và duy trì khẩu phần đầy đủ, cân nặng thường ổn định trở lại.

• Niềng răng không phải phương pháp giảm cân: mắc cài và khay trong suốt không có tác dụng đốt mỡ.
• Sụt cân có thể xảy ra gián tiếp: nguyên nhân thường là răng ê, khó nhai hoặc lượng thức ăn giảm.
• Không có mức giảm cân cố định: nhiều người niềng răng không bị giảm cân.
• Ăn mềm vẫn phải đủ chất: không nên chỉ ăn cháo hoặc súp loãng trong thời gian dài.
• Cần kiểm tra nếu sụt cân kéo dài: đặc biệt khi kèm mệt mỏi, chóng mặt hoặc không thể ăn uống.

Niềng răng không trực tiếp làm giảm cân nhưng có thể khiến một số người ăn ít hơn trong thời gian đầu.

1. Vì sao một số người bị giảm cân khi niềng răng?

Một số người bị giảm cân khi niềng vì cảm giác ê răng, khó nhai và bất tiện khi vệ sinh khiến lượng thức ăn nạp vào giảm. Đây là tác động gián tiếp của việc thay đổi thói quen ăn uống, không phải do mắc cài hoặc khay niềng trực tiếp làm tiêu hao mỡ.

Niềng răng sử dụng mắc cài hoặc khay trong suốt để tạo lực dịch chuyển răng về vị trí phù hợp. Quá trình này không làm thay đổi trực tiếp hoạt động chuyển hóa năng lượng của cơ thể. Nếu cân nặng giảm, nguyên nhân thường là lượng thức ăn nạp vào thấp hơn trước.

1.1. Răng ê và khó nhai

Sau khi mới gắn mắc cài, thay khay hoặc điều chỉnh lực, răng có thể căng tức và nhạy cảm khi cắn. Người niềng vì vậy thường ăn chậm hơn, giảm lượng thức ăn hoặc tạm thời tránh những món phải cắn xé và nhai nhiều.

Mức độ khó chịu khác nhau ở từng người. Có người chỉ cảm thấy căng nhẹ, nhưng cũng có người cần chuyển sang thức ăn mềm trong vài ngày để dễ ăn hơn.

1.2. Khẩu phần ăn bị thu hẹp

Cháo, súp, sữa và thức ăn mềm thường được lựa chọn khi răng đang ê. Tuy nhiên, nếu chỉ ăn cháo loãng hoặc súp ít thịt trong thời gian dài, khẩu phần có thể không cung cấp đủ năng lượng và chất đạm.

Ăn mềm không đồng nghĩa với ăn ít calo. Một bữa ăn mềm vẫn có thể cung cấp đủ dinh dưỡng nếu kết hợp tinh bột, thịt cá, trứng, sữa, rau củ và chất béo phù hợp.

1.3. Giảm số lần ăn vặt

Mắc cài tạo ra nhiều vị trí dễ giữ thức ăn. Người sử dụng khay trong suốt cũng phải tháo khay khi ăn, vệ sinh răng rồi mới đeo lại. Những công đoạn này có thể khiến một số người giảm ăn vặt hoặc hạn chế bánh kẹo và nước ngọt.

Đây có thể là thay đổi có lợi đối với sức khỏe răng miệng. Tuy nhiên, chị Mai Anh không nên vì ngại vệ sinh mà bỏ bữa chính hoặc cắt giảm những thực phẩm cần thiết.

1.4. Chưa thích nghi với khí cụ

Mắc cài hoặc khay niềng có thể tạo cảm giác vướng, cộm và lạ miệng trong giai đoạn đầu. Dây cung đôi khi còn cọ vào môi má, khiến việc ăn nhai khó chịu hơn.

Những cảm giác này thường giảm khi khoang miệng dần thích nghi, nhưng không có mốc thời gian cố định áp dụng cho tất cả người niềng.

Một nghiên cứu năm 2024 theo dõi 42 người trưởng thành trong 12–16 tuần đầu điều trị không ghi nhận khác biệt có ý nghĩa về thay đổi cân nặng giữa nhóm sử dụng khay trong suốt và nhóm mắc cài cố định. Tác giả cũng kết luận khay trong suốt không nên được quảng bá như một phương pháp giảm cân. [1]

Răng ê và khó nhai có thể khiến lượng thức ăn giảm, từ đó dẫn đến sụt cân tạm thời.

2. Sụt cân khi niềng răng có nguy hiểm không?

Sụt cân nhẹ trong giai đoạn đầu thường chưa đáng lo nếu người niềng vẫn ăn uống được và cân nặng sớm ổn định. Tuy nhiên, nếu cân nặng tiếp tục giảm, cơ thể mệt mỏi hoặc đau đến mức không thể ăn, người niềng cần được kiểm tra để tránh thiếu dinh dưỡng và loại trừ nguyên nhân khác.

Một nghiên cứu trên 68 người từ 18–25 tuổi đeo mắc cài cố định ghi nhận cân nặng, chỉ số BMI và tỷ lệ mỡ cơ thể giảm trong tháng đầu nhưng tăng trở lại vào tháng thứ ba. Tại thời điểm ba tháng, sự khác biệt giữa nhóm chỉnh nha và nhóm đối chứng không còn có ý nghĩa thống kê. [2]

Kết quả này cho thấy cân nặng có thể dao động trong giai đoạn thích nghi, nhưng không đồng nghĩa mọi người niềng răng đều sẽ bị giảm cân.

Không nên mặc định mọi trường hợp sút cân đều do niềng răng. Nếu cảm giác ê đã hết nhưng cân nặng vẫn tiếp tục giảm, người bệnh cần được đánh giá thêm những nguyên nhân khác.

Theo Cẩm nang MSD, giảm ngoài ý muốn trên 5% trọng lượng cơ thể hoặc khoảng 5 kg trong sáu tháng được xem là thay đổi có ý nghĩa lâm sàng và cần tìm nguyên nhân. Nếu cân nặng giảm nhanh hơn, kèm chán ăn, mệt mỏi hoặc suy nhược, người bệnh càng nên đi kiểm tra sớm. [3]

Người niềng nên đi kiểm tra nếu đau làm ảnh hưởng ăn uống hoặc cân nặng tiếp tục giảm.

3. Làm thế nào để tránh bị sụt cân khi niềng răng?

Để tránh sụt cân, người niềng cần duy trì đủ năng lượng và các nhóm dinh dưỡng, đồng thời thay đổi độ mềm, kích thước và cách chế biến thức ăn. Không cần kiêng quá nhiều món nếu thực phẩm được cắt nhỏ, nấu mềm và không tạo lực mạnh lên khí cụ.

3.1. Chọn thực phẩm mềm nhưng đủ chất

Mỗi bữa nên kết hợp các nhóm dinh dưỡng thay vì chỉ ăn một món lỏng:

Nếu không thể ăn nhiều trong một bữa, có thể bổ sung sữa, sữa chua hoặc sinh tố giàu dinh dưỡng. Không nên chỉ sử dụng nước ngọt, bánh mềm hoặc đồ uống nhiều đường để tăng năng lượng vì chúng dễ bám quanh khí cụ và làm tăng nguy cơ sâu răng.

3.2. Thay đổi cách chế biến thức ăn

Người niềng vẫn có thể ăn thịt, cá, rau và trái cây nếu được chế biến phù hợp:

• Băm nhỏ, xé hoặc hầm mềm thịt.
• Hấp hoặc kho mềm cá và loại bỏ xương.
• Nấu chín rau củ.
• Cắt nhỏ trái cây cứng thay vì cắn trực tiếp.
• Nhai chậm bằng nhóm răng hàm.
• Hạn chế thức ăn quá cứng, dai hoặc dính.

Hiệp hội Chỉnh nha Hoa Kỳ khuyến cáo người đeo mắc cài tránh thức ăn cứng, dính hoặc khó cắn vì chúng có thể làm bong mắc cài, lệch dây cung và ảnh hưởng quá trình điều trị. [4]

Bạn có thể tham khảo thêm hướng dẫn ăn uống khi niềng răng để lựa chọn món ăn và cách chế biến phù hợp trong từng giai đoạn.

3.3. Chia nhỏ khẩu phần nếu khó nhai

Không phải ai niềng răng cũng cần ăn 5–6 bữa mỗi ngày. Nếu mỗi bữa ăn được ít, có thể duy trì ba bữa chính và thêm một hoặc hai bữa phụ bằng sữa, sữa chua, chuối, bơ hoặc phô mai mềm.

Chia nhỏ khẩu phần giúp giảm áp lực ăn nhai trong từng bữa nhưng vẫn duy trì tổng năng lượng cần thiết trong ngày.

3.4. Vệ sinh răng để không ngại ăn

Người niềng nên chuẩn bị bộ vệ sinh nhỏ khi đi học hoặc đi làm, gồm bàn chải lông mềm, bàn chải kẽ và chỉ nha khoa phù hợp. Máy tăm nước có thể hỗ trợ loại bỏ thức ăn quanh mắc cài nhưng không thay thế hoàn toàn việc chải răng.

Vệ sinh đúng cách giúp người niềng thoải mái hơn khi ăn, đồng thời hạn chế tích tụ mảng bám và viêm lợi khi niềng răng.

4. Có nên niềng răng để giảm cân không?

Không nên niềng răng với mục đích giảm cân vì chỉnh nha được thực hiện để dịch chuyển răng, cải thiện khớp cắn và chức năng ăn nhai. Sụt cân do đau hoặc ăn không đủ chất không phải lợi ích của niềng răng và có thể ảnh hưởng đến sức khỏe nếu kéo dài.

Mắc cài và khay trong suốt không có cơ chế đốt mỡ. Việc phải tháo khay hoặc vệ sinh răng sau khi ăn có thể khiến một số người giảm ăn vặt, nhưng đây không phải kết quả được bảo đảm.

Người đang chỉnh nha cũng không nên cố nhịn ăn để tận dụng giai đoạn khó nhai nhằm giảm cân. Mục tiêu phù hợp là duy trì thể trạng ổn định, ăn đủ dinh dưỡng và bảo vệ khí cụ trong suốt quá trình điều trị.

5. Câu hỏi thường gặp về giảm cân khi niềng răng

5.1. Niềng răng một tháng giảm bao nhiêu kg?

Không có mức giảm cụ thể trong tháng đầu. Một số người có thể giảm nhẹ vì răng ê và ăn ít hơn, nhưng nhiều người không thay đổi cân nặng. Nếu khẩu phần vẫn cung cấp đủ năng lượng và dinh dưỡng, niềng răng không bắt buộc phải khiến người điều trị bị sút cân.

5.2. Niềng răng trong suốt có giúp giảm cân không?

Không. Việc phải tháo khay trước khi ăn có thể làm một số người giảm số lần ăn vặt, nhưng khay trong suốt không làm tăng tiêu hao năng lượng. Nghiên cứu hiện có cũng chưa cho thấy khay trong suốt tạo ra thay đổi cân nặng khác biệt so với mắc cài cố định.

5.3. Sụt cân khi niềng có làm hóp má không?

Giảm cân toàn thân có thể khiến mô mềm vùng mặt trông mỏng hơn, nhưng niềng răng không phải nguyên nhân duy nhất gây cảm giác hóp má. Hình dáng khuôn mặt còn phụ thuộc vào cấu trúc xương, mô mỡ, cơ địa, thói quen ăn nhai và mức thay đổi cân nặng.

5.4. Niềng răng bao lâu thì ăn uống bình thường?

Không có thời gian thích nghi giống nhau cho tất cả mọi người. Khi cảm giác ê giảm, người niềng có thể dần trở lại khẩu phần đa dạng nhưng vẫn cần hạn chế món quá cứng, dai, dính hoặc phải cắn xé mạnh để tránh làm hỏng khí cụ.

6. Chị Mai Anh nên làm gì tiếp theo?

Với trường hợp chuẩn bị niềng răng, chị Mai Anh không cần quá lo lắng về việc chắc chắn sẽ bị giảm cân. Điều quan trọng là chuẩn bị trước những món mềm nhưng đủ chất, theo dõi khả năng ăn nhai và không bỏ bữa chỉ vì ngại vệ sinh khí cụ.

Nếu sau khi niềng, cảm giác đau khiến chị không thể ăn uống, cân nặng tiếp tục giảm hoặc xuất hiện mệt mỏi, chóng mặt, cần liên hệ bác sĩ để kiểm tra khí cụ và đánh giá thêm tình trạng sức khỏe.

Để được thăm khám, lựa chọn phương pháp và hướng dẫn chăm sóc phù hợp, bạn có thể liên hệ Nha khoa Smile One qua hotline 0978 994 683 hoặc đặt lịch tại cơ sở thuận tiện.

Nội dung mang tính tham khảo, không thay thế việc thăm khám và tư vấn trực tiếp của bác sĩ.